|
|
Hedendaagse antisemitisme in de kerk (23-05-2006)
Stil eens...hoor ik het goed? Sttt... ik leg mijn oor ng beter ter luister en oh schrik... wat hoor (ls "lees") ik nu voor een preek? Het is zondag 13 maart 2005... we lopen virtureel door Wassenaar... het rijke Wassenaar... rijk? Weten we zeker? Ik vrees nl van niet. Ik vrees dat Wassenaar op geestelijk gebied wel eens minder bedeeld kan zijn. En dit dankzij dominee Mos. Dominee? Nee, laten wij hem gewoon Mos noemen. Niet meneer en zeker niet dominee. Want door Mos blijven we bij de Messiaskerk staan. Daar gaan we luisteren. Goed luisteren wat "onze Kees" te zeggen heeft... Tekst: Genesis 3,2-7
en Mattheüs 26,3-5 en 14-15 en 27,3-5 Achter
Judas staan in het NT de Joden. De naam geeft dat ook al aan:
Judas, Judah, Jood. Maar het blijkt eigenlijk nog veel duidelijker
uit de wijze waarop over hem wordt verteld. Alles wat hij zegt
en doet is door en door joods. Het bijbelverhaal wil dat op geen
enkele manier verbergen. Zoals de heidenen en de Grieken die in de bijbel worden genoemd, ook niet in Griekenland wonen, maar het gaat om een bepaalde wijze waarop een mens 'mens is' in zijn hart. En Paulus breidt deze gedachte later nog uit met de besnijdenis. Dan gaat het ook niet langer om een bepaalde lichamelijke-medische ingreep, maar dan gaat het om iets dat ons denken en onze ziel betreft. En dat moet u dus steeds in gedachten hebben als ik het vanmorgen over 'de Jood ' heb. De Jood in ons is een verrader, zegt Mattheüs. En hij laat het zien aan de manier waarop Jezus er in wordt geluisd. Ja, anders kun je het eigenlijk niet uitdrukken. Voor dertig zilverlingen. Het heil wordt door de Jood voor geld verkwanseld, zegt Mattheüs. En de Jood in ons laat het daarmee op een grandioze manier afweten. En dat verhaal van het af laten weten begint feitelijk al in het paradijs. Want 'jood zijn' wil zeggen 'uitverkoren zijn'. Geroepen zijn om het evangelie te verkondigen. De jood wordt uit de volkeren genomen en hij wordt apart gezet om Gods Koninkrijk present te stellen in deze wereld. 'Jood zijn' is een opdracht. Het is door God aangewezen worden om uit al wat leeft, en dat is niet nogal wat wat er leeft, van onzichtbare larven en insecten tot dinosaurussen. De Jood wordt aangewezen om uit al wat leeft, of heeft geleefd, om God te vertegenwoordigen in de schepping. En zo was Judas er ook door Jezus bij geroepen om mee te doen het Koninkrijk van God gestalte te geven. Dus om, om Gods heil te brengen, zieken te genezen, lammen te laten lopen, boze geesten uit te drijven. En bovendien had Judas daar ook nog de kas bij gekregen. Dat was dus binnen de vertrouwensfunctie van het 'jood zijn' was dat ook nog een vertrouwensfunctie met het geld. In het discipelschap nog weer een discipelschap erbij. Maar de jood gaat daar mee aan de haal. Blijkbaar moet je zeggen: de roeping perverteert. In plaats van mensen voor God te willen winnen, het leven voor God te heiligen, mensen onder het beslag van God te brengen, zoals het oud-NL dat zo mooi zegt, wordt God onder het beslag van de mensen gebracht. En Judas brengt de mensen naar Jezus in de hof van Gethsemane, dat is zijn discipelschap, zijn roeping. Maar niet opdat zij door Jezus gevangen worden genomen, brengt hij ze; om door het heil te worden geleid, maar hij brengt ze naar de hof van Gethesemane omdat Jezus gevangen wordt genomen, en dat Jezus onder het beslag van de mensen wordt gelegd. De jood, zegt Mattheüs, die bewerkstelligt uiteindelijke een volledige omkering van Gods bedoelingen. De boom van kennis van goed en kwaad en de boom des levens die in het paradijs stond gepland die wordt door zijn toedoen een boom van eeuwige verbanning en duisternis. Het wordt een boom die scheidt in plaats van een boom die verbindt. Die wordt een boom die tussen God en mensen in komt te staan, in plaats van waar die was bedoeld , namelijk dat God en mensen samen onder die boom zouden uitrusten, in wiens schaduw het voor God en mensen goed toeven is. Nou, dát is de jood, zegt Mattheüs. En wat wij ons nu gaandeweg gaan realiseren, zestig jaar na de Tweede Wereldoorlog is, dat dus Hitler eigenlijk veel beter in de bijbel thuis was dan wij gewoonlijk voor waar willen houden. En dat Hitler deze, op zich bijbelse gedachte, tot z'n uiterste consequentie heeft uitgewerkt. Want Hitler zei: Dan moet de jood ook maar verdwijnen! Want er moet toch een nieuwe mens komen! Deze door God uitverkoren mens heeft zich als Judas bewezen. Als een verrader van Gods zaak, als deserteur, als vijfde colonne. Dan moet er een nieuwe mens komen. Als Judas Jezus heeft overgeleverd aan de hogeprieters en de oudsten van de gemeenschap, dan herhaalt zich de eeuwenoude geschiedenis vanaf het paradijs. Hetzelfde wat over de eerste jood wordt verteld, dat gebeurt opnieuw. Er was van die eerste jood geen boos opzet in het spel. Er was eerder sprake van een geweldige naïviteit. Waarom ben je geneigd aan Adam en Eva te vragen: waarom hebben jullie niet eerst het spreken van de slang getoetst. Je zag toch dat een ander beest was dan al zie andere beesten. Daar ga je toch niet zo maar mee in zee. Zo argeloos ben je toch niet? Daarom ben je geneigd tegen Adam en Eva te zeggen: heb je de dubbel bodem in zijn spreken niet gehoord? Er is die kinderlijke onschuld, er is die verraderlijke naïviteit in het leven en er is ook het oprechte begeren waardoor ja,als het ware, in het moment zelf valt. En zonder verder nadenken nemen ze de vrucht en eten ze. En ik herinner me dat zelf als kind. Ik heb een keer een lucifer gehouden bij een paar droge bladeren en ik was stomverbaasd dat dat bos om mij heen in de fik vloog. Nou het is gelukkig goed afgelopen. Het was maar een halve hectare. Dat is nou die kinderlijke... die... je ziet het dus niet. Het is idioot eigenlijk, maar dat gebeurt. En zo horen we het ook van Judas. Dertig zilverlingen was ongeveer drie maanden salaris. Later hoor je nog dat je voor 30 zilverlingen een stuk land kan kopen ongeveer zo groot als een kleine begraafplaats. En geen moment is het blijkbaar in Judas opgekomen, dat Jezus door het Sanhedrin zou worden overgedragen aan de stadhouder, aan Pilatus. Het Sanhedrin kon hem niet gevangen zetten of ter dood, dat was alleen maar een soort geding... hoe noem je dat, in de middeleeuwen? Zo'n disputatio. Geen moment heeft hij er blijkbaar aan gedacht dat het Sanhedrin naar Pilatus zou gaan, en dat hij dan, of zoals Johannes de Doper inde gevangenis kon komen, of nog erger: ter dood veroordeeld kon worden. Hij heeft niet verder nagedacht dan het moment van zijn eigen teleurstelling, want die was er. De intocht in Jeruzalem was geweest en het bleek... hij was zo'n stukje af van de troon ne hij gaat niet naar de troon, hij gaat 's avonds weer terug, buiten de poorten van de stad, het dal van de beek Kidron. Teleurstelling dat hij geen koning wilde worden en blijkbaar denkt Judas: Nu kan ik nog 'cashen' met hem en ik hem drie jaar hem loon gederfd en ben er drie jaar toch bij ingeschoten, nu zullen we het maar op deze manier afhandelen. Er zijn ook nog theorieën die beweren dat Judas Jezus eigenlijk wilde beschermen tegen de volkswoede, want het volk was natuurlijk ook teleurgesteld, dat hij niet doorstootte naar de troon en dat Judas dan dus Jezus overdroeg om hem te beschermen tegen een soort lynchpartij van het volk. Maar die theorie is denk ik alweer ... ja ... dat is nou precies waar het dus om gaat: van Judas dacht helemaal niet na. Als Judas dat nog had gedaan, dan had hij nog nagedacht. Maar de grootste zonde van de jood is dat hij niet nadenkt, dat hij gewoon handelt, dat hij doet als Adam en Eva: Wat zijn oren horen en zijn ogen zien wat begeerlijk is. En zo legt Judas dan de zonde bloot, die door de bijbel 'jood' wordt genoemd. De zonde die, dat de geroepene Gods eigenlijk leeft als een dier. Hij schakelt niet de rede in waarmee die is begiftigd. Hij volgt zijn gevoelens, loopt langs de lijnen van zijn kinderlijke naïviteit en instincten. Hij wordt niet volwassen, hij neemt niet de verantwoordelijkheid, de volwassenheid op zich, die God hem, als enige van al wat leeft, op de schouders heeft gelegd. Alles wat God geschapen heeft blijft in dat kinderlijke stadium, maar één wordt er uit gehaald: de mens om volwassen in de schepping te zijn, om het leven te heersen, om, en daar krijgt hij die rede voor. Maar de jood blijft handelen in het platte vlak. Precies zoals al het andere dat God geschapen heeft. Blijft doorleven in het platte vlak naar zijn aard en naar de natuurwetten. De zonde van de jood is, dat hij, kortom, weigert om mens te zijn. Hij laat het afweten gezant, gezondene te zijn. En daarmee laat het afweten om precies dát te zijn wat hij alleen maar kan zijn.
|
|
oek:
|
