Knock, knock, Home Gedenkplaats Fotoalbum musicbox Links

Solipsisme: mijn kritische analyse vanuit een Joods standpunt (09-feb-2010)

In de tijdperk ‘god is dood’ en andere atheïstische levensopvattingen, bestaat al sinds de Verlichting het Solipsisme. Net als atheïsten en agnosten, waren de solipsisten vaak ooit religieus en hebben deze de rug toegekeerd.

Hoewel deze opvattingen niet onder een stikte godsdienst geschaard kan worden, is het geloven in ‘wetenschap’, ‘de niet-god’, ‘is er wel of geen god’ of ‘het ik’ een religieuze daad. Ondanks de wetenschap in de kinderschoenen staat, weet men dat een deel in onze hersenen, de temporaal kwab epilepsie, het religieusbesef produceren. Niet alleen Joden, christenen en moslims bezitten die, maar ook de mensen zoals atheïsten, agnosten en solipsisten hebben deze gewraakte temporaal kwab epilepsie voor hun religieus besef.

Wat is Solipsisme
Solipsisme (van solo, alleen, en ipsus, zelf) leert dat alleen het bewustzijn van de waarnemer bestaat en verder bestaat er niets. Deze levensopvatting leert dus dat alleen ‘het ik’ bestaat, terwijl al het andere in de wereld alleen uit het denken van ‘het ik’ voortkomt. Hierdoor ziet het individuele ego en zijn bewustzijn als de enige realiteit ziet. Het hele universum en alles waarmee gecommuniceerd wordt bestaan slechts in de geest van ‘het ik’.

Solipsisme zou in zijn beginsel van het Reductionisme (reducere, 'herleiden tot' of 'terugvoeren op’) voortkomen. Wikipedia voegt daar aan toe: “Een van de belangrijkste kwestie die verband houden met het reductionisme is de filosofische vraagstelling of de mentale eigenschappen van de mens volledig gereduceerd kunnen worden tot haar fysische eigenschappen… Het reductionisme wordt doorgaans in verband gebracht met het project van de eenheidswetenschap.”
Kortweg: een solipsist denkt dat hij als de enige bewustzijn bestaat en daarom in zichzelf de hele wereld omvat die niets meer en niets minder is dan een voortvloeisel van diegene die de boel ervaart: ‘het ik’. Iets anders is er voor de solipsist niet. Dit wordt ook wel het impliciet Solipsisme genoemd. Andere wezens en dingen ziet de solipsist als automaten, als dieren zonder wil, als droomwezens, of eventueel als producten van zijn geest, maar niet als mede-bewustzijndragers (Reductionisme).
Een mildere vorm van Solipsisme is dat iemand niet alles als een product van zijn bewustzijn beschouwd, maar ook wel in het bestaan van meerdere bewustzijns gelooft: het expliciete Solipsisme.

Zit er een logica in het Solipsisme? Nee. Wie Solipsisme verdedigt vooronderstelt namelijk een luisteraar; dus een andere partij dan hijzelf, waarmee het Solipsisme zichzelf dus direct ontkracht. Want wie Solipsisme verdedigt, maakt op dat moment gebruik van communicatievormen, wat slechts onder de aanname dat er andere bewustzijns zijn die van dezelfde communicatiemiddelen gebruik maken.

Solipsisme is onnatuurlijk, maar in zekere zin ook een vorm van afgoderij

Het bewustzijn, ‘het ik’, is volgens het Solipsisme goddelijk.

Volgens diverse wetenschappers komt (serieuze) Solipsisme vooral bij autisten voor en bij andere psychische aandoeningen voor zoals schizofrenie. De mens is namelijk net als de meeste dieren een organisme dat geneigd is in ‘groepen’ te leven. Door het ingebouwde sociale karakter van de mens, is Solipsisme dus een onnatuurlijke aanname. Als Solipsisme bestaat, dan heeft humanitaire hulp en het omkijken naar anderen volstrekt geen zin. De zo genoemde ‘geestelijk gezonde’ mensen met solipsistische trekken (ik houd Solipsisme vanuit een psychisch probleem volkomen buiten beschouwen) zouden zich dus niet betrokken voelen met de maatschappij. Iedere trauma die de solipsist dus oploopt heeft hij aan zichzelf te danken! Dan moet hij maar aan iets anders denken. Ondertussen klagen zij net zo hard als ieder ander mens en dikwijls geven zij nog steeds ‘die god’ de schuld van hun persoonlijke leed.

De laatst genoemde groep solipsisten zijn egocentrische mensen die helemaal niet in een enkel ‘ik alleen’ geloven. Een paradox? Nee. Het is een egocentrisch mens dat alleen de rest van de wereld ziet en juist wilt dat deze op hem richt. Het probleem is echter, dat de egocentrische mens de norm van ‘volledig aan de norm houden’ en ‘het denken aan anderen’ zelf niet wilt hanteren. Deze egocentrische houding trachten zij goed te praten onder de noemer van het Solipsisme. Deze niet psychische solipsisten zijn vaak mensen die voor hun eigen verantwoordelijkheid en hun eigen bijdrage aan hun ongeluk en die van de ander willen wegrennen, want het station ‘G’d de schuld geven van alle wreedheden des levens’, lijken zij reeds gepasseerd toen zij meenden religieus te zijn. Deze solipsisten zijn niets meer en niets minder dan de moderne afgodendienaars van 2010: ik ben god.

Waarom is dit zo?

“Ik denk, dus ik besta" (René Descartes) klopt dus niet. Tenminste: als je het Jodendom als de beste optie beschouwt. Want wat betekent in essentie ‘ejn ‘od; iets anders is er niet’ uit Dwariem/Deut. 4:39?

Daarvoor gaan we 5 verzen terug, want die reikt nóg verder dan vers 39: ‘ejn ‘od milvado... er is niet (ejn) meer (‘od) naast/behalve Hem (milvado)" - (Dwariem 4:35). Onkelos en ook RaMBaM zeggen dat dit letterlijk betekent dat er niets is buiten G’d bestaat, dus dat naast G'd bestaat er geen ander realiteit. Moet jij je voorstellen. Géén ander realiteit. Je zit op je werk en dat is géén realiteit. Wel vanuit een menselijk perspectief, want knijp maar in je arm, dat kan behoorlijk zeer doen. Maar vanuit het perspectief van de Hasjem zijn wij géén realiteit. Dus... naast G'd is niets behalve Hij.

WAT is niets kunnen we als volgende vraag stellen. Dat is onvoorstelbaar... Dáárom zegt Dwariem 4:39 dat NIETS naast G'd bestaat. Dit moet je goed opvatten. Het fenomeen "niets" staat niet naast Hem en is niet gelijk aan Hem. Dat niet realiteit is. Niets dat naast G'd is betekent eenvoudigweg dat Hij Alleen bestaat. Hij Alleen is Realiteit en wij zijn als het ware Zijn gedachte. Zijn Wil. De wereld kan onmogelijk uit zichzelf bestaan. Ook dat betekent Dwariem 4:39 en doet aan het Matrixconcept denken.

Hoe ‘bestaan’ wij dan? Exact wat de solipsisten zeggen maar dan vanuit de Enige Die wel Bestaat: de Ejn Sof (Zonder Einde); G’d.
G'd is werkelijkheid en wat wij waarnemen is vertekend. Een foto op de pc is geen werkelijkheid. De beeldscherm van de pc wordt opgebouwd door lichtbundels die snel achterelkaar verschijnen. Geen enkel beeld wat je ziet is constant en gelijk. Het zijn allemaal verschillende beelden die zo snel achter elkaar worden geprojecteerd, dat het een beeld lijkt. Zo is het ook met Hasjem. Hij denkt voortdurend aan ons waardoor wij ‘bestaan’. Onze atomen, dus de bouwstenen waaruit wij bestaan, kun je vergelijken met de lichtbundels van de pc. Scheppen is daarom een voortdurend proces dat als maar onophoudelijk doorgaat. Iedere seconde en minder (zo snel gaat het) worden we steeds als het ware op nieuw geschapen. Als of we opgebouwd zijn zoals een beeld van een tv of pc.
Stel je nu voor dat Hasjem niet meer aan ons denkt, dan bestaan wij niet meer, zoals jij je een situatie op een perron vol mensen voorstelt, die levendig voor jouw geest verschijnen. Zodra de telefoon gaat en je neemt deze op, bestaan deze mensen op die perron voor jou niet meer.

Daarom kan de wereld vanuit een Joodse levensovertuiging onmogelijk uit zichzelf bestaan en dat geldt ook voor de solipsist, die Dewariem 4:35 en 39 op zichzelf toepast en dat is een van de drie grootste overtredingen binnen het Jodendom: afgoderij.

Aan G'd, die geprezen wordt, wijden zij lieflijke liederen; voor de Koning, de levende en steeds blijvende G'd, brengen ze gezangen tot uiting en huldigingsliederen ten gehore. Want Hij alleen brengt machtige werken tot stand, maakt steeds weer nieuwe dingen, Hij is de Heer van oorlogen. Hij strooit liefde uit en laat hulp te voorschijn schieten. Hij is de scheppende kracht van genezing, te ontzaglijk voor lofliederen is de Heer van de wonderen, die in Zijn goedheid steeds weer, iedere dag het werk van de schepping vernieuwt.

Fragment uit het Sjachris, het Ochtendgebed